नेप्सेको सुन्दरता (Beauty of NEPSE)
साथीहरू आज चाहिँ अलिकति फरक कुरा गरौँ है? जब हामी 'सेयर बजार' वा 'नेप्से' (NEPSE) को कुरा गर्छौँ, दिमागमा सरासर अंकहरू, रातो-हरियो ग्राफ र काठमाडौँका ब्रोकर अफिसहरू मात्र आउँछन्। तर कहिल्यै सोच्नुभएको छ, हाम्रो नेपालको सेयर बजारको आफ्नै एउटा छुट्टै सुन्दरता र मज्जा छ?
हो, यसमा उतारचढाव छन्, कहिले बजारले रुवाउँछ त कहिले हँसाउँछ, तर एउटा नेपालीको आँखाबाट हेर्दा नेप्से साँच्चै गज्जबको छ। आउनुहोस्, आज यसकै केही रमाइला र सुन्दर पक्षबारे गफगाफ गरौँ।
१. चिया गफ र नेप्सेको साइनो
नेपालमा सेयर बजार केवल मोबाइलको स्क्रिनमा मात्र सिमित छैन, यो हाम्रो समाजको एउटा हिस्सा भइसकेको छ। बिहान चिया पसलमा पुग्नुस्, दुईजना पाका उमेरका अंकलहरू चियाको चुस्कीसँगै "आज कुन हाइड्रोको आईपीओ पर्यो?" वा "बजार कता जाला?" भनेर गफिइरहेका भेटिन्छन्। अफिसका साथीभाइ, कलेजका विद्यार्थीदेखि घरमा बस्ने गृहिणीहरूसम्म सबैको साझा गफगाफको विषय बनेको छ नेप्से। यो जुन अपनत्व र समुदायको भावना छ नि, यो विदेशका कर्पोरेट बजारहरूमा विरलै देख्न पाइन्छ।
२. आईपीओ (IPO): हरेक नेपालीको पहिलो प्रेम!
हाम्रो बजारको सबैभन्दा ब्युटी भनेकै यसको आईपीओ क्रेज हो। साच्चै भन्नुपर्दा, आईपीओ त नेपालीहरूको 'पहिलो प्रेम' नै भइसकेको छ! कुनै राम्रो कम्पनीको आईपीओ खुल्न मात्रै पर्छ, यहाँ त देशैभरि एउटा छुट्टै उत्सवको माहोल बन्छ।
अहिलेको जमाना कस्तो भइसक्यो भने, एउटै आईपीओमा २८/२९ लाख जनासम्मले आवेदन दिन्छन्! सोच्नुस् त, २९ लाख मान्छेले एउटै कम्पनीमा विश्वास गरेर एकैपटक औंठाछाप वा डिजिटल क्लिक गरिरहेका हुन्छन्। संसारको कुन चाहिँ देशमा होला र यसरी कुल जनसंख्याको यति ठूलो हिस्साले एउटै प्राथमिक बजारमा झुम्मिने? "१० कित्ता त हो नि, के पर्छ र!" भन्दै जिस्काउनेहरू पनि छन्। तर भाग्यको खेल, जब २९ लाखको भिडबाट छानिएर आफ्नो मोबाइलमा 'Allotted: 10 Kitta' भन्ने म्यासेज आउँछ नि, त्यो बेला संसारै जितेजस्तो खुसी मिल्छ! यसले गर्दा आज गाउँ-गाउँका मान्छेमा पनि वित्तीय साक्षरता (Financial Literacy) बढेको छ। सानो पूँजीबाटै भए पनि देशका ठूला-ठूला कम्पनीमा आफ्नो हिस्सेदारी महसुस गर्न पाउनु आफैँमा एउटा सुन्दर सुरुवात हो।
३. आफ्नै देशको पानी, आफ्नै लगानी: जब हामी नेप्सेको हाइड्रोपावर (Hydropower) सेक्टर हेर्छौँ, त्यहाँ एउटा छुट्टै गर्व महसुस हुन्छ। नेपालका नदीनालाबाट बिजुली निकाल्ने ठूला आयोजनाहरूमा साधारण जनताले हालेको त्यही १ हजार-२ हजार रुपैयाँले ठूलो भूमिका खेलिरहेको हुन्छ। हामीले बुनेको जलविद्युतको सपना र देश विकासको यात्रामा नेप्से एउटा बलियो पुल बनेको छ। आफूले लगानी गरेको हाइड्रोले बिजुली निकालेर देश झलमल्ल पार्दा मनमा एउटा छुट्टै खुसी मिल्छ।
४. प्रविधिको फड्को: भिडभाडदेखि ओएमएस (TMS) सम्म पहिले-पहिले ब्रोकर अफिसमा लाइन लागेर, चिच्याएर सेयर किन्नुपर्ने जमाना थियो रे! (हाम्रा दाइ-काकाहरूले सुनाउनुहुन्छ)। तर आज हामी कति भाग्यमानी छौँ, घरमै बसेर, ओछ्यानमै पल्टिएर वा कामको ब्रेकमा मोबाइलबाटै सेयर खरिदबिक्री गर्न सक्छौँ। मेरो सेयर (Mero Share), कनेक्ट आईपीएस (connectIPS) र टीएमएस (TMS) ले गर्दा बजार धेरै पारदर्शी र आधुनिक भएको छ। एउटा विकासोन्मुख देशका लागि यो प्रविधिको फड्को साँच्चै तारिफयोग्य छ।
मनमा राख्नुपर्ने एउटा सानो कुरा बजार जति नै रमाइलो र सुन्दर भए पनि, यो कुनै जादुको छडी वा चिट्ठा भने होइन। बजारमा जोखिम सधैँ रहन्छ। अरूको हल्लाको पछि लागेर वा ऋण गरेर कहिल्यै लगानी गर्नुहुँदैन। आईपीओबाट सुरु भएको यात्रालाई दोस्रो बजार (Secondary Market) मा लैजाँदा अलिकति अध्ययन गर्ने, कम्पनीको वित्तीय अवस्था बुझ्ने र आफ्नो क्षमता अनुसार मात्रै पाइला चाल्ने हो भने नेप्सेको यात्रा साँच्चै सुन्दर र फलदायी हुन सक्छ।
तपाईंलाई चाहिँ हाम्रो नेपाली सेयर बजारको कुन कुरा सबैपेक्षा मनपर्छ? २९ लाखको भिडमा तपाईंलाई पछिल्लो पटक कुन आईपीओ परेको थियो, कमेन्टमा गफ गरौँ न त.